تا انتخابات-1
1- در جریان انتخاب طالوت از جانب پروردگار به عنوان زمامدار، بنیاسرائیل به این گزینش اعتراض کرده و گفتند: « چگونه او بر ما حکومت کند،با این که ما شایستهتریم، او ثروت زیادی ندارد.».
از نظر بنی اسرائیل، ملاک لیاقت و شایستگی، ثروت و مال فراوان بود. از این رو خود را برتر از طالوت میدیند و حال آن که خداوند متعال ملاک شایستگی او را این چنین برمیشمرد: « خدا وند(طالوت) را بر شما برگزید و علم وقدرت جسمانی فراوان به او بخشید. خداوند مُلکش را به هرکه بخواهد میبخشد و احسان خداوند وسیع و ( از لیاقت افراد برای تصدّی منصبها) آگاه است.»[1]
2- حضرت ابراهیم(ع) زمانی به مقام امامت و رهبری مردم رسید که به تربیت الهی آراسته شد و قدرت روحیاش در برابر دشواریها به کمال رسید. بیان لطیف قرآن پیرامون این انتخاب، این گونه است: « به خاطر آورید هنگامی که خداوند، ابراهیم را با وسایل گوناگونی آزمود، و او به خوبی از عهدة این آزمایشها برآمد. خداوند به او فرمود: « من تو را امام وپیشوای مردم قرار دادم.»[2]
همچنین در آیات مربوط به انتخاب حضرت موسی(ع) به پیامبری، ملاک شایستگی حضرت موسی(ع) در اخذ حکم و علم دوچیز ذکر میشود:
الف) بلوغ سنّی که استحکام و قوّت قوای بدنی را در پی دارد.
ب) اعتدال و استقرار در زندگی که غالباً پس از مرحلة قبلی است.[3]
3- پس از برائت حضرت یوسف(ع) از هر اتّهامی،عزیز مصر برای او جایگاه والائی در نظر میگیرد. ایشان پیشنهاد تصدّی مقام خزانهداری را به عزیز میدهد و دلیل آن را نیز توانائی و آگاهی بر این کار ذکر میکند.[4]
در واقع حضرت یوسف(ع) پس از این که خود را نامزد این کار میکند، دلیل شایستگی خود را « حفیظ» و « علیم » بودن میداند. یعنی برخورداری از علم و درایت و نگهداری امانت.
4- خداوند پیامبر اسلام(ص) را به دارندة « خُلق عظیم» وصف فرموده است: « به راستی تو اخلاق عظیم و برجستهای داری».[5]
همچنین دربارة نرمخوئی و مهربانی پیامبر میفرماید: « به برکت رحمت الهی، دربرابر مردم نرم و مهربان شدی. و اگر خشن وسنگدل بودی، از اطراف تو پراکنده میشدند.»[6] . آن گاه، حضرت ابراهیم(ع) این مقام را برای فرزندان خود نیز در خواست نمود که خداوند متعال، فرمود: « عهد من( امامت و رهبری مردم)،به ستمکاران نخواهد رسید».[7]
3- لیاقت: از ویژگیهای مهمّ مدیران الهی است که قرآن کریم آن را بر میشمرد. به عنوان نمونه، میتوان اقدام حضرت موسی(ع) در به کارگیری هارون(ع) را ذکر کرد. هنگامی که حضرت موسی(ع) به پیامبری مبعوث گشت، دست دعا به درگاه الهی دراز نمود و برای تحمّل سختیهای مسؤولیت خویش، از خدای بزرگ شرح صدر خواست. از خداوند در خواست نمود تا برادرش هارون را نیز وزیر او قرار دهد و به این وسیله به او پشتگرمی عطا کند و وی را در کارش شریک گرداند.[8]
بدین روی، موسی(ع) پس از استعانت الهی دو عنصر داشتن همکار و نیروی زبده و فصاحت را در انجام مأموریتهای محوّله مورد نظر قرار داد. علّت همراهی هارون نه روابط خانوادگی، بلکه قدرت فصاحت هارون، بر موسی است.[9] که در این مأموریت باید برای ارائة دلائل و حقایق از آن بهره جُست.
بنابراین بهرهمندی از همکار لایق یکی از نعمتهائی است که مدیر الهی باید پیش از همه با دعای خالصانه و تضرّع از خداوند متعال بخواهد و به تعبیر رسول اکرم(ص): « هر گاه خداوند برای مدیری خیر بخواهد، او را با همکاری لایق، قرین خواهد نمود، چنان که هرگاه فراموش کرد به یادش آورد و هرگاه به هوش باشد، یاریاش نماید.»[10]
در رابطه با تواضع و مهر و محبّت نسبت به مردم نیز به پیامبر(ص)، این گونه میفرمایند:« بال و پرت را برای مؤمنانی که از تو پیروی میکنند، به نشانة تواضع و محبّت بگستران».[11]
نرمخوئی و مهربانی و مدارا و تواضع توأم با محبّت، ویژگی دیگری است که مدیر الهی باید برای مدیریت قلبها ، فکرها و جان انسانها به کار گیرد. آن چه از مجموع آیات مزبور به دست میآید، این مطلب است که در واگذاری امور به افراد، ملاکها و معیارهایی مدّ نظر بوده که به فراخور منصب و مقام، ممکن است از لحاظ مصداق متفاوت باشد. مثلاً وقتی سخن از جنگ و میدان نبرد است، (ماجرای طالوت)، برخورداری از قوای جسمی ، فضیلت محسوب میشود. وقتی سخن از مأموریت پیامرسانی و تبلیغ است( ماجرای موسی و هارون)، فصاحت و قـدرت بیـان ، بـرتـری بـه حساب مـیآیـد. وقتی سخـن از تصدّی خزانه داری است [ماجرای یوسف(ع) ]، نگهبان و امین بودن فضیلت است که در کنار علم و دانش مطرح میشود.
حال که با ملاکهای گزینش مدیران الهی از دیدگاه قرآن آشنا شدیم، به مناسبت میتوانیم بر اساس فرازهای قرآن کریم، شاخصها و مؤلّفههای قرآنی برای انتخاب نمایندگان را این گونه بر شمریم:
1- تربیت الهی
2- توانائی علمی 3- قدرت جسمی 4- قدرت روحی و معنوی
5- پایداری در برابر دشواریها. 6 – دوری از ظلم و ستم. 7- سعة صدر و حفظ آرامش. 8- قدرت بیان و سخنوری. 9- امانتداری 10- نرمخوئــی 11- مدارا و مهربانی 12- تواضع توأم با محبّت. 13- رعایت اعتـــدال.
امید آن که با بهرهگیری از توصیههای قرآن کریم، نمایندگانی شایسته انتخاب نمائیم.
